Arabuluculuk ve Alternatif Uyuşmazlık Çözümü Nedir?
Arabuluculuk, hukuki uyuşmazlık yaşayan tarafların, tarafsız ve bağımsız bir arabulucunun katılımıyla görüşerek kendi çözümlerini üretmelerine yardımcı olan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
Türkiye'de arabuluculuğun temel hukuki dayanağı 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunudur. İş, ticaret, tüketici, kira ve diğer belirli uyuşmazlıklarda özel düzenlemeler de uygulanabilir.
Arabuluculuk, mahkeme yargılamasından farklıdır. Arabulucu hâkim gibi karar vermez, taraflardan birinin avukatı olarak hareket etmez ve kural olarak tarafları belirli bir çözümü kabul etmeye zorlayamaz.
Uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olup olmadığı, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri haklara ilişkin bulunup bulunmadığı ve ilgili özel kanuni hükümler dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?
Dava şartı arabuluculuk, kanunda açıkça düzenlenen belirli uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabuluculuk yoluna başvurulmasını zorunlu kılan usuldür.
Dava şartı arabuluculuk, tarafların mutlaka anlaşmak zorunda olduğu anlamına gelmez. Kanunun aradığı zorunluluk, ilgili uyuşmazlık bakımından arabuluculuk sürecine usulüne uygun şekilde başvurulmasıdır.
Arabulucuya başvurulmadan dava açılması durumunda, kanuni şartlar çerçevesinde dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret kararı verilebilir.
Dava Şartı Arabuluculuğun Uygulandığı Uyuşmazlıklar
- Kanuni kapsamına giren işçi ve işveren alacağı ve tazminatı uyuşmazlıkları
- İşe iade talepleri
- Kanunda belirtilen ticari davalar
- İlgili istisnalar dışındaki belirli tüketici uyuşmazlıkları
- Kanuni istisna saklı kalmak üzere kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar
- Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları
- Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar
- Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar
- Özel kanunlarda açıkça düzenlenen diğer uyuşmazlıklar
Her alacak, tazminat veya sözleşme uyuşmazlığı dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Görevli yargı yeri, tarafların sıfatı, talep sonucu ve ilgili kanun hükümleri birlikte incelenmelidir.
İhtiyari Arabuluculuk Nedir?
İhtiyari arabuluculuk, kanunen dava şartı bulunmayan ancak arabuluculuğa elverişli olan bir uyuşmazlıkta tarafların kendi iradeleriyle bu yönteme başvurmasıdır.
Taraflar, uyuşmazlık doğduktan sonra veya hukuki ilişkilerinin uygun bir aşamasında arabuluculuk yöntemini değerlendirebilir.
İhtiyari arabuluculuk, uyuşmazlığın çözümünde tarafların iletişim kurmasını ve uygun koşullarda karşılıklı kabul edilebilir bir anlaşma oluşturmasını amaçlar.
İş Hukukunda Arabuluculuk
İşçi ve işveren arasındaki belirli uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında, kanuni şartlarla işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Kıdem ve İhbar Tazminatı Arabuluculuğu
Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı uyuşmazlıklarında iş sözleşmesinin sona erme biçimi, çalışma süresi, ücret kayıtları ve tazminat şartları değerlendirilmelidir.
Görüşmelerde talep edilen tutarın hangi hesaplamaya dayandığı, ödeme yöntemi ve olası anlaşmanın sonuçları önem taşır.
Fazla Mesai ve İşçilik Alacakları
Ücret, fazla çalışma, yıllık izin ücreti ve diğer işçilik alacakları bakımından çalışma belgeleri, bordrolar, banka kayıtları ve tarafların iddiaları incelenmelidir.
İşe İade Arabuluculuğu
İşe iade taleplerinde iş güvencesi koşulları, fesih bildirimi ve özel kanuni başvuru süreleri önemlidir.
İşe iade arabuluculuğunda varılan anlaşmanın kanunun aradığı unsurları taşıması gerekir. Başvuru ve dava sürelerinin yanlış hesaplanması hak kaybına neden olabilir.
Bu konuların ayrıntıları için İş Hukuku alanı da incelenebilir.
Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk
Ticari arabuluculuk, tacirler, şirketler ve ticari ilişkiler nedeniyle uyuşmazlık yaşayan taraflar arasında gündeme gelebilir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesinde düzenlenen dava şartı arabuluculuk, ilgili kanuni kapsam içindeki belirli ticari uyuşmazlıklar için uygulanır.
Ticari Alacak ve Tazminat Talepleri
Şirketler arasındaki fatura, sözleşme, cari hesap, mal teslimi, hizmet bedeli ve ticari tazminat uyuşmazlıklarında arabuluculuk süreci değerlendirilebilir.
Uyuşmazlığın ticari dava niteliği, talebin konusu ve kanuni istisnalar incelenmeden arabuluculuğun zorunlu olduğu sonucuna varılmamalıdır.
Şirket Ortakları Arasındaki Uyuşmazlıklar
Şirket ortakları arasında yönetim, alacak, pay devri veya diğer konulardan kaynaklanan anlaşmazlıklar bulunabilir. Ancak her şirketler hukuku uyuşmazlığı arabuluculuğa elverişli değildir.
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri hakların bulunup bulunmadığı ve özel kanuni hükümler değerlendirilmelidir.
İlgili hukuki süreçler için Ticaret Hukuku alanı da incelenebilir.
Kira Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk
Kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk, 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi çerçevesinde dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken bir usul şartı olabilir.
Kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler bu dava şartının kapsamı dışında tutulmuştur.
Kira Tespit Davasında Arabuluculuk
Kira bedelinin belirlenmesiyle ilgili uyuşmazlıklarda kanuni şartlarla dava öncesi arabuluculuk uygulanır.
Görüşmelerde kira sözleşmesi, kira başlangıç tarihi, mevcut bedel, ilgili kanuni ölçütler ve tarafların talepleri değerlendirilmelidir.
Kiracının Tahliyesinde Arabuluculuk
Kiraya verenin ihtiyaç, yeniden inşa, tahliye taahhüdü veya diğer kanuni nedenlere dayanması halinde uyuşmazlığın türü ve izlenen hukuki yol önem taşır.
Kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye davaları bakımından dava şartı arabuluculuk uygulanabilir. Bununla birlikte kanunda öngörülen ilamsız icra yoluyla tahliye istisnası dikkate alınmalıdır.
Kira Uyarlama ve Kira Alacağı
Kira bedelinin değişen koşullara uyarlanması veya ödenmeyen kira bedellerinin talep edilmesi de ilgili kanuni düzenlemeler çerçevesinde arabuluculuk konusu olabilir.
Kira uyuşmazlıkları için Gayrimenkul Hukuku sayfası da incelenebilir.
Ortaklığın Giderilmesinde Arabuluculuk
Bir taşınır veya taşınmaz üzerinde birden fazla kişinin hak sahibi olduğu durumlarda, malın paylaşılması ya da ortaklığın sona erdirilmesi konusunda anlaşmazlık doğabilir.
Ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları, 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi kapsamında dava şartı arabuluculuğa tabidir.
Arabuluculuk görüşmelerinde malın niteliği, pay sahipleri, pay oranları, aynen paylaşım veya satış seçenekleri ve anlaşmanın hukuki sonuçları değerlendirilmelidir.
Miras Kalan Taşınmazlarda Arabuluculuk
Mirasçılar arasında ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar gündeme gelebilir. Ancak miras hukukundaki bütün davaların arabuluculuğa tabi olduğu söylenemez.
Uyuşmazlığın türüne göre Miras Hukuku hükümleri de değerlendirilmelidir.
Kat Mülkiyeti ve Komşuluk Uyuşmazlıkları
Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar da kanunda düzenlenen kapsamıyla dava şartı arabuluculuk kapsamındadır.
Apartman ve Site Yönetimi Uyuşmazlıkları
Apartman veya site aidatları, ortak giderler, yönetim planı, ortak alanların kullanımı ve kat malikleri arasındaki belirli uyuşmazlıklar arabuluculuk sürecinde değerlendirilebilir.
Komşu Hakkından Kaynaklanan Uyuşmazlıklar
Gürültü, taşınmaz kullanımından doğan müdahaleler ve komşuluk ilişkilerinden kaynaklanan belirli hukuki taleplerde arabuluculuk gündeme gelebilir.
Her rahatsızlık iddiasının aynı hukuki nitelikte olduğu varsayılmamalıdır. Somut olayın özellikleri ve talep konusu incelenmelidir.
Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk
Tüketici arabuluculuğu, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 73/A maddesinde öngörülen kapsamda uygulanır.
Ayıplı mal, ayıplı hizmet, bedel iadesi, garanti, abonelik ve tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar bakımından, başvuru yolunun belirlenmesi gerekir.
Tüketici hakem heyetlerinin görev alanına giren uyuşmazlıklar ve kanunda belirtilen diğer istisnalar bakımından dava şartı arabuluculuğun kapsamı farklıdır.
Detaylı bilgi için Tüketici Hukuku alanı incelenebilir.
Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
Dava şartı arabuluculukta başvuru, ilgili arabuluculuk bürosuna kanuni usule göre yapılır. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde mevzuatta belirlenen görevli yerler üzerinden işlem yapılabilir.
Başvuruda tarafların kimlik ve iletişim bilgileri ile uyuşmazlığın konusu doğru belirlenmelidir.
Arabuluculuk Başvurusu İçin Gerekli Belgeler
- Başvuran kişinin kimlik ve iletişim bilgileri
- Karşı tarafın bilinen kimlik ve iletişim bilgileri
- Uyuşmazlık konusunu açıklayan bilgiler
- Sözleşmeler ve ilgili ek belgeler
- Faturalar, bordrolar veya ödeme kayıtları
- İhtarname ve yazışmalar
- Talep edilen alacak veya diğer hakkın dayanakları
- Varsa vekâletname ve temsil belgeleri
Gerekli belgeler uyuşmazlığın türüne göre değişebilir. Başvuru yapılırken kanuni süreler ve görevli merci ayrıca değerlendirilmelidir.
Arabuluculuk Görüşmeleri Nasıl Yürütülür?
Arabulucu, taraflarla iletişim kurarak toplantıların düzenlenmesini ve müzakerelerin yürütülmesini sağlar. Taraflar taleplerini, itirazlarını ve çözüm önerilerini görüşme sürecinde değerlendirebilir.
Arabulucu tarafsız ve bağımsızdır. Tarafların avukatları ise müvekkillerinin hukuki haklarını ve görüşmelerde ortaya çıkabilecek sonuçları değerlendirerek temsil görevini yerine getirebilir.
Arabuluculukta Avukatla Temsil
Taraflar, kanuni koşullara göre arabuluculuk görüşmelerine avukatları aracılığıyla katılabilir veya hukuki danışmanlık alabilir.
Avukatla temsil, talep edilen hakların hesaplanması, uzlaşma önerilerinin değerlendirilmesi ve anlaşma metninin hukuki sonuçlarının incelenmesi bakımından önem taşıyabilir.
Arabuluculukta Gizlilik İlkesi
6325 sayılı Kanun'da arabuluculuk faaliyetinin gizliliğine ilişkin hükümler bulunmaktadır. Kanuni istisnalar saklı kalmak üzere, süreç kapsamında paylaşılan bilgi ve belgelerin korunması esastır.
Arabuluculukta ileri sürülen beyanların ve tekliflerin sonraki yargılamalarda kullanılması bakımından özel delil yasakları ve sınırlamalar uygulanabilir.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanması
Arabuluculuk sonucunda taraflar anlaşmaya varırsa, üzerinde uzlaşılan hususlar açık ve uygulanabilir şekilde yazılı hale getirilmelidir.
Arabuluculuk anlaşma belgesi, kanuni koşullara göre bağlayıcı sonuçlar doğurabilir. Belgenin ilam niteliğinde sayılması ve icra edilebilirliği bakımından imzalar, uyuşmazlığın türü ve özel kanuni hükümler önemlidir.
Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İcrası
Arabuluculuk anlaşma belgesinin doğrudan ilam niteliğinde belge sayılıp sayılmayacağı veya icra edilebilirlik şerhi gerekip gerekmediği, 6325 sayılı Kanun'un 18. ve 18/B maddeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Özellikle taşınır ve taşınmazların paylaştırılması, ortaklığın giderilmesi, kira, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarına ilişkin 18/B kapsamındaki anlaşma belgelerinde özel icra edilebilirlik şerhi hükümleri bulunmaktadır.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?
Tarafların anlaşamaması halinde arabuluculuk süreci, ilgili usule göre düzenlenen son tutanakla sona erdirilir.
Dava şartı arabuluculuğun uygulandığı bir uyuşmazlıkta, kanuni koşulları yerine getiren taraf ilgili mahkemede dava açma yolunu değerlendirebilir.
Arabuluculuk sürecinin tamamlanması, davanın mutlaka kazanılacağı veya taleplerin kabul edileceği anlamına gelmez.
Arabuluculuk Ücretleri ve Masraflar
Arabuluculuk ücretleri ve masrafları, arabuluculuğun dava şartı veya ihtiyari olmasına, uyuşmazlığın konusuna, tarafların anlaşma durumuna ve yürürlükteki ücret tarifesine göre değişebilir.
Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi dönemsel olarak güncellenebildiğinden, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan tarife kontrol edilmelidir.
Dava şartı arabuluculukta ücret ve giderlerin karşılanmasına ilişkin özel hükümler bulunmaktadır. Her uyuşmazlıkta aynı tutarın uygulanacağı varsayılmamalıdır.
Arabuluculuk ile Tahkim Arasındaki Fark
Tahkim, tarafların kanunen tahkime elverişli bir uyuşmazlığın çözümünü hakem veya hakem kuruluna bırakabildiği alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur.
Arabuluculukta taraflar çözümü kendileri oluştururken tahkimde hakem, ilgili usul kapsamında uyuşmazlık hakkında karar verebilir.
Tahkim anlaşmasının geçerliliği, uyuşmazlığın tahkime elverişliliği ve kararın hukuki sonuçları ilgili mevzuata göre değerlendirilmelidir.
İhtiyari Arabuluculuk, Tahkim ve Mahkeme Yargılaması
Bu yöntemlerin her biri farklı hukuki özelliklere sahiptir. Uygun uyuşmazlık çözüm yolunun belirlenmesinde tarafların iradeleri, uyuşmazlığın konusu, hakların niteliği ve özel kanun hükümleri önemlidir.
Arabuluculukta Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler
Dava şartı arabuluculuk sürecinin zamanaşımı ve hak düşürücü süreler üzerindeki etkisi, 6325 sayılı Kanun'un 18/A maddesi ve ilgili özel düzenlemeler çerçevesinde belirlenir.
Arabuluculuk başvurusu öncesinde sürenin ne zaman başladığı, başvuru tarihi, son tutanağın düzenlendiği tarih ve varsa ilgili özel kanun hükümleri dikkatle incelenmelidir.
Her uyuşmazlıkta aynı süreler uygulanmadığından, arabuluculuğa başvurulmuş olması diğer hukuki yükümlülüklerin bütünüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Arabuluculuk Hakkında Sık Sorulan Sorular
Arabuluculuk zorunlu mudur?
Kanunda dava şartı olarak düzenlenen belirli uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Diğer arabuluculuğa elverişli uyuşmazlıklarda ihtiyari başvuru mümkün olabilir.
Arabuluculukta anlaşmak zorunlu mudur?
Hayır. Dava şartı arabuluculukta başvuru zorunluluğu bulunabilse de taraflar belirli bir anlaşmayı kabul etmek zorunda değildir.
Arabuluculuk görüşmesine avukat katılabilir mi?
Evet. Taraflar kanuni temsil koşullarına uygun şekilde avukatlarıyla birlikte veya avukatları aracılığıyla görüşmelere katılabilir.
Arabuluculukta kıdem tazminatı talep edilebilir mi?
Kanuni koşullar çerçevesinde kıdem tazminatı uyuşmazlıkları arabuluculuk sürecinde ele alınabilir. Hesaplama ve hak kazanma şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
İşe iade davasından önce arabuluculuk gerekir mi?
İş güvencesine dayanan işe iade taleplerinde kanuni koşullarla dava şartı arabuluculuk uygulanır. Özel başvuru süreleri önemlidir.
Ticari alacak için arabuluculuğa gidilir mi?
Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi kapsamına giren belirli ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Kira tespit davasında arabuluculuk zorunlu mudur?
Kira ilişkisinden kaynaklanan kira tespit uyuşmazlıklarında kanuni koşullarla dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Tahliye davası öncesinde arabuluculuğa gidilir mi?
Kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye davalarında dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Kanunda ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin özel istisna bulunmaktadır.
Ortaklığın giderilmesi davasından önce arabuluculuk gerekir mi?
Evet. 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesinde belirtilen kapsamda ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuğa tabidir.
Apartman aidatı uyuşmazlığında arabuluculuk gerekir mi?
Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanan uyuşmazlıklarda kanuni kapsam ve koşullara göre dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Tüketici hakem heyetine başvurudan önce arabuluculuk gerekir mi?
Tüketici hakem heyetlerinin görev alanına giren uyuşmazlıklar, tüketici davalarına ilişkin dava şartı arabuluculuk düzenlemesinin istisnaları arasındadır.
Arabuluculuk anlaşması mahkeme kararı gibi geçerli midir?
Arabuluculuk anlaşma belgesi, kanunda belirtilen koşullarda ilam niteliğinde belge sayılabilir. Bazı anlaşma belgelerinde icra edilebilirlik şerhi gereklidir.
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir mi?
Kanuni dava şartları ve süreler karşılanıyorsa, anlaşma sağlanamamasının ardından ilgili mahkemede dava açılması değerlendirilebilir.
Arabuluculuk görüşmeleri gizli midir?
6325 sayılı Kanun'da gizlilik ilkesi ve ilgili özel hükümler düzenlenmiştir. Kanuni istisnalar çerçevesinde değerlendirme yapılmalıdır.
Arabulucu taraflardan biri lehine karar verebilir mi?
Arabulucu bir hâkim veya hakem gibi uyuşmazlık hakkında bağlayıcı karar vermez. Tarafların müzakere ederek kendi çözümlerini oluşturmalarına yardımcı olur.
Arabuluculuk Süreçlerinde Hukuki Danışmanlık
Arabuluculuk görüşmelerinin sağlıklı yürütülmesi, uyuşmazlığın hukuki niteliğinin belirlenmesini, taleplerin doğru hesaplanmasını, belgelerin incelenmesini ve olası anlaşmanın sonuçlarının değerlendirilmesini gerektirir.
Ali Ercan Kalay Hukuk Bürosu, İstanbul'da arabuluculuk ve alternatif uyuşmazlık çözümü kapsamında iş, ticaret, kira, tüketici, ortaklığın giderilmesi ve diğer uygun uyuşmazlıklarda tarafların hukuki durumlarının değerlendirilmesi, arabuluculuk görüşmelerinde avukatla temsil, müzakere hazırlığı ve anlaşma belgelerinin incelenmesi konularında hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmetleri sunmaktadır.