Evliliğin İptali Davası Nedir?
Evlilik, kanunun belirlediği şartlara uygun olarak kurulan ve eşler arasında kişisel, ailevi ve mali haklar doğuran hukuki bir birliktir. Ancak evlenme sırasında mevcut olan bazı engeller veya evlenme iradesini etkileyen ağır durumlar, evliliğin hukuken geçerliliğini tartışmalı hâle getirebilir. Böyle durumlarda boşanma davasından farklı olarak evliliğin iptali davası gündeme gelir.
Evliliğin iptali davası, evlenme anında Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen geçersizlik sebeplerinden birinin bulunması nedeniyle evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesini amaçlayan davadır. Hukuk dilinde bu konu, evlenmenin mutlak veya nispi butlanı olarak adlandırılır.
Bir evliliğin kısa sürmesi, eşlerin birbirini yeterince tanımaması, sonradan anlaşamaması veya evlilikten beklentilerinin karşılanmaması tek başına iptal sebebi oluşturmaz. Evliliğin iptali için kanunda belirtilen hukuki nedenlerden birinin bulunması gerekir.
Bu nedenle evliliğin iptali ile Boşanma Davaları arasında önemli farklar bulunmaktadır. Dava yolunun doğru belirlenmesi; uygulanacak kanun maddelerini, dava açabilecek kişileri, süreleri ve mahkemenin inceleyeceği delilleri doğrudan etkiler.
Evliliğin İptali Hangi Kanun Maddelerinde Düzenlenmiştir?
Evlenmenin geçersizliğine ilişkin temel hükümler, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 145 ila 160. maddelerinde yer almaktadır.
Kanun, evliliğin iptali bakımından iki temel hukuki sebep grubu düzenlemiştir:
- Mutlak butlan: Evlenme sırasında kamu düzenini ilgilendiren ağır bir evlenme engelinin bulunması.
- Nispi butlan: Evlenme iradesinin belirli nedenlerle sakatlanması veya kanunda belirtilen bazı izin şartlarının gerçekleşmemesi.
Her iki durumda da evliliğin sona ermesi için kural olarak mahkeme kararı gereklidir. Mutlak butlanla sakat olan bir evlilik dahi hâkimin kararına kadar geçerli evliliğin hukuki sonuçlarını doğurur. Bu ilke, Türk Medeni Kanunu'nun 156. maddesinde düzenlenmiştir.
Mutlak Butlan Nedeniyle Evliliğin İptali
Mutlak butlan, evlenmenin kurulması sırasında kanunun kabul etmediği ağır bir engelin bulunmasıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 145. maddesinde dört ayrı mutlak butlan sebebi düzenlenmiştir.
1. Eşlerden Birinin Evlenme Sırasında Başka Biriyle Evli Olması
Türk hukukunda aynı anda birden fazla kişiyle geçerli evlilik kurulması kabul edilmez. Bu nedenle önceki evliliği devam eden kişinin yeniden evlenmesi, ikinci evlilik bakımından mutlak butlan sebebi oluşturur.
Ancak Türk Medeni Kanunu'nun 147. maddesinde önemli bir istisna bulunmaktadır. Önceki evlilik, ikinci evliliğin butlanına karar verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmedeki diğer eş iyi niyetliyse ikinci evliliğin butlanına karar verilemez.
Dolayısıyla önceki evliliğin ne zaman sona erdiği, ikinci eşin durumu ve evlenme kayıtları birlikte incelenmelidir.
2. Evlenme Sırasında Sürekli Olarak Ayırt Etme Gücünden Yoksun Olmak
Ayırt etme gücü, kişinin davranışlarının anlamını ve sonuçlarını kavrayabilmesiyle ilgilidir. Evlenme sırasında sürekli bir sebeple bu güçten yoksun bulunan kişinin yaptığı evlenme mutlak butlanla sakat olabilir.
Burada belirleyici olan, ayırt etme gücünün evlenme anında bulunup bulunmadığıdır. Kişinin daha sonraki bir tarihte geçirdiği hastalık veya sağlık durumundaki değişiklik tek başına evlenme sırasında ayırt etme gücünden yoksun olduğunu kanıtlamaz.
Sağlık kayıtları, uzman hekim raporları ve gerektiğinde alınacak adli tıp raporları, bu konudaki iddiaların incelenmesinde önem taşıyabilir.
3. Evlenmeye Engel Olacak Derecede Akıl Hastalığı
Evlenme sırasında kanunun evlenmeye engel kabul ettiği derecede bir akıl hastalığının bulunması, Türk Medeni Kanunu'nun 145. maddesi kapsamında mutlak butlan sebebidir.
Ancak her psikiyatrik tanı veya ruhsal rahatsızlık, evlenmenin iptalini gerektirmez. Kanunun aradığı evlenme engelinin varlığı, ilgili tıbbi bulgular ve somut olayın özellikleriyle belirlenir.
Türk Medeni Kanunu'nun 147. maddesi gereğince ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi, dava açma hakkı bakımından özel sonuçlar doğurur. Bu durumlarda mutlak butlan davasını yalnızca ayırt etme gücünü kazanan veya hastalığı iyileşen eş açabilir.
4. Evlenmeye Engel Derecede Hısımlık Bulunması
Kanunun evlenmeyi yasakladığı derecedeki akrabalık ilişkisine rağmen evlenme yapılması da mutlak butlan sebebidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 129. maddesi kapsamında üstsoy ile altsoy arasında, kardeşler arasında ve maddede belirtilen diğer yakın hısımlık ilişkilerinde evlenme yasağı bulunmaktadır.
Bu tür davalarda nüfus kayıtları, aile bağları ve gerektiğinde soybağına ilişkin mahkeme kararları önem taşır.
Nispi Butlan Nedeniyle Evliliğin İptali
Nispi butlan, kanunda belirtilen bazı irade sakatlıkları veya izin eksiklikleri nedeniyle evliliğin iptalinin istenebilmesidir.
Mutlak butlandan farklı olarak nispi butlan iddialarında dava açma hakkı daha sınırlıdır. Özellikle yanılma, aldatma ve korkutma hâllerinde dava süresinin geçirilmemesi gerekir.
1. Evlenme Sırasında Geçici Olarak Ayırt Etme Gücünden Yoksun Olmak
Türk Medeni Kanunu'nun 148. maddesine göre evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir.
Bu sebebin uygulanabilmesi için geçici durumun evlenme anında kişinin iradesini açıklama yeteneğini gerçekten etkilemiş olması gerekir.
Geçici rahatsızlıklar, bilinç durumunu etkileyen tıbbi olaylar veya benzeri koşullar, yalnızca var oldukları iddiasıyla yeterli değildir. Evlenme tarihindeki somut etkileri ortaya konulmalıdır.
2. Yanılma Nedeniyle Evliliğin İptali
Türk Medeni Kanunu'nun 149. maddesi, evlenme iradesinin yanılma nedeniyle sakatlanabileceği iki durumu düzenler.
- Kişinin evlenmeyi hiç istemediği veya evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmediği hâlde yanılarak evlenmeye razı olması.
- Eşinde bulunmaması, onunla birlikte yaşamayı kendisi için çekilmez duruma sokacak derecede önemli bir nitelik hakkında yanılmış olması.
Her yanlış bilgi, eksik açıklama veya evlendikten sonra yaşanan hayal kırıklığı bu madde kapsamında iptal sebebi oluşturmaz.
Yanılmanın evlenme kararını etkileyen önemli bir konuya ilişkin olması ve kanunda aranan ağırlığa ulaşması gerekir.
3. Aldatma Nedeniyle Evliliğin İptali
Türk Medeni Kanunu'nun 150. maddesi, aldatma nedeniyle evliliğin iptalinin istenebileceği durumları özel olarak düzenlemiştir.
Buna göre eşlerden biri, eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan doğruya o eş tarafından veya onun bilgisi altında başka bir kişi tarafından aldatılarak evlenmeye razı olmuşsa iptal talep edebilir.
Ayrıca davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın kendisinden gizlenmesi de kanunda belirtilen aldatma sebeplerindendir.
Burada kullanılan aldatma kavramı, eşin evlilik devam ederken sadakat yükümlülüğünü ihlal etmesiyle aynı anlamda değildir.
Evlenmeden önce gerçekleşen ve kanunun aradığı şartları taşıyan aldatma, nispi butlan konusu olabilir. Evlilik sırasında gerçekleşen sadakatsizlik ise koşullarına göre boşanma sebebi oluşturabilir.
Bu nedenle evlenme öncesindeki irade sakatlığı ile evlilik sırasında yaşanan olayların birbirine karıştırılmaması gerekir.
4. Korkutma veya Tehdit Altında Evlenmek
Türk Medeni Kanunu'nun 151. maddesine göre kişi, kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı ya da namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilmişse evliliğin iptalini isteyebilir.
Örneğin ciddi bir zarar verme tehdidiyle kişinin evlenmeye zorlandığı ileri sürülüyorsa tehdidin içeriği, ağırlığı, evlenme iradesi üzerindeki etkisi ve bunu gösteren deliller incelenir.
Her aile anlaşmazlığı, sosyal baskı veya evlilik konusundaki ısrar tek başına bu madde kapsamında iptal sebebi sayılmaz.
5. Yasal Temsilcinin İzni Olmadan Evlenme
Türk Medeni Kanunu'nun 153. maddesine göre küçük veya kısıtlı, gerekli yasal temsilci izni olmadan evlenmişse izni alınmayan yasal temsilci evlenmenin iptalini dava edebilir.
Ancak kanun burada da özel bir koruma öngörmektedir. Bu şekilde evlenen kişi sonradan on sekiz yaşını doldurarak ergin olursa, kısıtlılıktan çıkarsa veya kanunda belirtilen gebelik durumu gerçekleşirse iptal kararı verilemez.
Bu hüküm, eşlerin irade sakatlığına dayanarak açtığı davalardan farklı olarak yasal temsilcinin dava hakkını düzenlemektedir.
Evliliğin İptali Davasında Süreler
Evliliğin iptali davasında en önemli konulardan biri sürelerin doğru belirlenmesidir. Mutlak ve nispi butlan bakımından aynı süre kuralları uygulanmaz.
Nispi Butlanda 6 Aylık ve 5 Yıllık Süre
Türk Medeni Kanunu'nun 152. maddesi gereğince iptal davası açma hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.
Örneğin eşlerden biri evlenme sırasında kanunun aradığı ağırlıkta bir aldatmaya maruz kaldığını sonradan öğrenmişse, öğrenme tarihi altı aylık sürenin belirlenmesinde önemlidir.
Ancak öğrenme tarihinden itibaren altı ay geçmemiş olması, evlenmenin üzerinden beş yıllık üst sürenin geçmesi hâlinde dava hakkını kendiliğinden korumaz.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Somut olayda hangi butlan sebebine dayanıldığı ve kanundaki özel durumlar ayrıca dikkate alınmalıdır.
Mutlak Butlan Davasında Süre Var mı?
Mutlak butlan davası için nispi butlandaki gibi genel bir altı aylık veya beş yıllık hak düşürücü süre öngörülmemiştir.
Bununla birlikte dava hakkının her koşulda sınırsız biçimde kullanılabileceği söylenemez. Türk Medeni Kanunu'nun 147. maddesinde, evliliğin sona ermesi, ayırt etme gücünün kazanılması, hastalığın iyileşmesi ve önceki evliliğin sona ermesi gibi durumlarla ilgili özel sınırlamalar bulunmaktadır.
Hangi Durumlarda Evlilik İptal Edilemez?
Bir evlilikte sorun yaşanması, eşlerin beklentilerinin karşılanmaması veya evlilik süresinin kısa olması iptal davası için tek başına yeterli değildir.
Özellikle aşağıdaki konuların birbirinden ayrılması gerekir:
- Eşlerin evlendikten sonra anlaşamaması,
- Evlilik birliğinin sonradan temelinden sarsılması,
- Evlenme sırasında kanunda aranan bir geçersizlik sebebinin bulunmaması,
- Yalnızca taraflardan birinin evlilikten pişman olması,
- Kanunun geçersizlik sebebi olarak kabul etmediği şekil eksiklikleri.
Türk Medeni Kanunu'nun 154. maddesine göre kadının bekleme süresi dolmadan evlenmesi, tek başına evlenmenin butlanını gerektirmez.
155. maddeye göre de evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evlenme, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle iptal edilemez.
Bununla birlikte bir evlenmenin kurucu unsurlarının hiç gerçekleşmemesi, evliliğin butlanından ayrı olarak evlenmenin yokluğu tartışmasını gündeme getirebilir. Bu ayrım, özellikle geçerli bir evlenme iradesinin açıklanıp açıklanmadığı ve yetkili makam önünde evlenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği bakımından önem taşır.
Evliliğin İptali ile Boşanma Arasındaki Farklar
Evliliğin iptali ve boşanma, evlilik ilişkisinin sona ermesi bakımından benzer sonuçlar doğurabilse de farklı hukuki kurumlar olarak düzenlenmiştir.
- Hukuki sebep: İptal, evlenme anındaki geçersizlik nedenlerine dayanır. Boşanma ise kanunda belirtilen boşanma sebeplerine dayanır.
- Dava hakkı: İptal davalarında butlan türüne göre savcı, ilgililer, eş veya yasal temsilci dava açabilir. Boşanma davasında ise kural olarak eşlerin dava hakkı söz konusudur.
- Süreler: Nispi butlanda özel hak düşürücü süreler bulunmaktadır. Boşanmada süreler dayanılan boşanma sebebine göre değişebilir.
- İspat: İptal davasında evlenme anındaki geçersizlik sebebi araştırılır. Boşanma davasında ise ilgili boşanma sebebini oluşturan olaylar incelenir.
- Hukuki sonuçlar: Her iki dava bakımından çocuklar, nafaka, tazminat ve mal rejimine ilişkin düzenlemeler gündeme gelebilir.
Evlilik birliğinin sonradan sarsıldığı uyuşmazlıklarda Çekişmeli Boşanma Davası hükümleri de önem taşıyabilir.
Evliliğin İptali Davasını Kimler Açabilir?
Mutlak Butlan Davasını Açabilecek Kişiler
Türk Medeni Kanunu'nun 146. maddesine göre mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından resen açılır. Ayrıca hukuken ilgili sıfatı bulunan kişiler de dava açabilir.
Ancak evliliğin sona ermiş olması, ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi gibi özel durumlarda dava hakkı farklılaşabilir.
Nispi Butlan Davasını Açabilecek Kişiler
Geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma ve korkutma hâllerinde iptal talebi ilgili eş tarafından ileri sürülebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 153. maddesinde düzenlenen gerekli izin alınmadan evlenme hâlinde ise izni alınmayan yasal temsilciye dava açma hakkı tanınmıştır.
Davayı açan kişinin kanunen bu hakkı kullanmaya yetkili olması ve varsa hak düşürücü süre içinde başvurması gerekir.
Evliliğin İptali Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Evliliğin iptali davalarında görevli mahkeme kural olarak aile mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde bu sıfatla görev yapan asliye hukuk mahkemesi davaya bakabilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 160. maddesi, evlenmenin butlanı davalarında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını düzenler.
Eşlerden birinin açtığı davalarda Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi kapsamında eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkili olabilir.
Cumhuriyet savcısı, yasal temsilci veya başka ilgili kişiler tarafından açılacak davalarda yetki konusu davacının sıfatı ve usul hükümleri dikkate alınarak ayrıca belirlenmelidir.
Evliliğin İptali Davasında Hangi Deliller Kullanılabilir?
İptal davasındaki deliller, ileri sürülen hukuki sebebe göre değişir. Eşlerden birinin evlenme sırasında başka biriyle evli olduğu iddiasıyla açılan dava ile aldatma nedeniyle açılan davada aynı delillerin yeterli olması beklenmez.
Somut olaya göre kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır:
- Evlenme kayıtları ve nüfus aile kayıt tabloları,
- Önceki evliliğe ilişkin belgeler ve kesinleşmiş mahkeme kararları,
- Evlenme başvurusu sırasında düzenlenen belgeler,
- Sağlık kurulu raporları ve tıbbi kayıtlar,
- Gerektiğinde mahkeme aracılığıyla alınacak uzman raporları,
- Evlenme öncesinde gerçekleşen olayları bilen tanıkların anlatımları,
- Hukuka uygun şekilde elde edilmiş mesaj ve yazışmalar,
- Tehdit veya korkutma iddialarıyla ilgili adli belgeler,
- Evlenme iradesini etkileyen olaylarla ilgili diğer hukuka uygun kayıtlar.
Sağlık verileri ve özel hayatla ilgili belgeler kişisel veri niteliği taşıyabilir. Bu nedenle delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi ve gerekli kayıtların mahkeme aracılığıyla getirtilmesi önemlidir.
Taraflardan birinin iddiayı ileri sürmesi tek başına yeterli değildir. Mahkeme, kanunda belirtilen geçersizlik sebebinin bulunup bulunmadığını deliller çerçevesinde inceler.
Evliliğin İptali Davasının Hukuki Sonuçları
Evliliğin iptaline karar verilmesi yalnızca nüfus kayıtlarındaki medeni hâlin değişmesinden ibaret değildir. Kararın çocuklar, eşlerin kişisel durumları, malvarlığı ve mali talepler bakımından da sonuçları olabilir.
İptal Kararı Verilinceye Kadar Evlilik Geçerli midir?
Evet. Türk Medeni Kanunu'nun 156. maddesi gereğince mutlak butlan hâlinde bile evlilik, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.
Bu nedenle evliliğin başlangıcında sakatlık bulunması, eşlerin daha önce doğmuş bütün hak ve yükümlülüklerinin kendiliğinden ortadan kalkması anlamına gelmez.
Evliliğin İptali Çocukların Haklarını Etkiler mi?
Türk Medeni Kanunu'nun 157. maddesine göre mahkemece butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyi niyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır.
Çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Velayet, çocukla kişisel ilişki ve bakım yükümlülüğü gibi konularda çocuğun üstün yararı esas alınır.
Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgiler Velayet Davaları sayfasında yer almaktadır.
Evliliğin İptalinde Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Türk Medeni Kanunu'nun 158. maddesi gereğince eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesinde boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
Bu nedenle evliliğin iptali kararı verilmesi, evlilik sırasında edinilen malların hiçbir hukuki sonuç doğurmadan taraflara geri döneceği anlamına gelmez.
Mal rejiminin türü, edinilen malların niteliği, tarafların talepleri ve ilgili yasal hükümler doğrultusunda hesaplama yapılması gerekebilir.
Konuyla ilgili Mal Paylaşımı Davası sayfası da incelenebilir.
Evliliğin İptalinde Nafaka İstenebilir mi?
Türk Medeni Kanunu'nun 158. maddesi, nafaka bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını düzenler.
Bununla birlikte nafaka talebinin kabulü kendiliğinden gerçekleşmez. İlgili nafaka türünün kanuni koşullarının bulunması ve talebin niteliği önemlidir.
Çocukların bakımına ilişkin yükümlülükler ile eşler arasındaki nafaka talepleri ayrı hukuki koşullara dayanabilir.
Bu konu Nafaka Davaları başlığı altında daha ayrıntılı ele alınmaktadır.
Evliliğin İptalinde Maddi ve Manevi Tazminat
Evliliğin iptali kararı verilmesi her durumda maddi veya manevi tazminata hükmedileceği anlamına gelmez.
Türk Medeni Kanunu'nun 158. maddesinde tazminat bakımından boşanma hükümlerine gönderme yapılmıştır. Bu nedenle hangi tarafın hangi gerekçeyle tazminat talep ettiği, ileri sürülen olaylar ve kanuni koşullar önem taşır.
Tazminat talepleri, iptal sebebiyle bağlantılı somut olaylar ve hukuki dayanakları üzerinden ele alınmalıdır.
Evliliğin İptalinde Soyadı Ne Olur?
Türk Medeni Kanunu'nun 158. maddesine göre evlenirken iyi niyetli bulunan eş, bu evlenmeyle kazanmış olduğu kişisel durumunu korur. Soyadı bakımından ise boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
Bu nedenle iptal kararının soyadına etkisi, ilgili mevzuat ve somut olayın şartları çerçevesinde belirlenir.
Eşlerden Biri Öldükten Sonra Evliliğin İptali İstenebilir mi?
Eşlerden birinin ölümü hâlinde evliliğin geçersizliği ve miras hakları konusunda özel düzenlemeler bulunmaktadır.
Türk Medeni Kanunu'nun 147. maddesine göre sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından resen dava edilemez. Ancak hukuken ilgili sıfatını taşıyan kişi, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 159. maddesine göre evlenmenin butlanını dava etme hakkı mirasçılara geçmez; buna karşılık mirasçılar açılmış davayı sürdürebilir.
Mutlak butlan bakımından, mirasçıların kanunen ilgili sıfatıyla kendi dava haklarına dayanabilecekleri durumlar ayrıca bulunmaktadır. Bu nedenle mutlak ve nispi butlanın ölümden sonraki sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.
Kanunda belirtilen koşulların gerçekleşmesi ve sağ kalan eşin evlenirken iyi niyetli olmadığının anlaşılması hâlinde, sağ kalan eş yasal mirasçılık hakkını ve kendisine ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan bazı hakları kaybedebilir.
Bunun için evliliğin niteliği, ilgili kişilerin dava hakkı ve iyi niyet konusu somut delillerle ele alınmalıdır.
Evliliğin İptali ile Boşanma Birlikte Talep Edilebilir mi?
Bir uyuşmazlıkta evliliğin iptali için ileri sürülen sebebin mahkeme tarafından kabul edilmemesi ihtimali bulunabilir. Aynı olaylar veya ayrıca ileri sürülen vakıalar, kanuni koşulları varsa boşanma talebine de dayanak oluşturabilir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 111. maddesinde düzenlenen terditli dava hükümleri çerçevesinde, usul şartları sağlandığında öncelikle evliliğin iptali, bu talebin reddedilmesi hâlinde ise boşanma istenmesi mümkündür.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 17 Aralık 2025 tarihli, 2025/4287 Esas ve 2025/11382 Karar sayılı kararında, iptal talebinin reddinden sonra terditli olarak ileri sürülen boşanma talebi hakkında da hüküm kurulması gerektiği ele alınmıştır.
Ancak bir dilekçede iki talebin bulunması, her iki talebin de kabul edileceği anlamına gelmez. Her talep kendi kanuni şartları bakımından incelenir.
Yargıtay Kararlarında Evliliğin İptali
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.04.2026, 2025/5548 E., 2026/4435 K.
Kararda, evlenmenin mutlak butlanı ile evliliğin hukuken yokluğu arasındaki ayrım ele alınmıştır. Yargıtay, mutlak butlan sebebi bulunsa bile hâkimin kararına kadar evliliğin geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurduğuna ve boşanma davasında butlan sebebine dayanılarak kendiliğinden iptal kararı verilemeyeceğine ilişkin hukuki ilkeleri açıklamıştır.
Karar, geçersizlik iddiasıyla boşanma talebinin doğru usul çerçevesinde birbirinden ayrılması gerektiğini göstermektedir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.09.2025, 2025/30 E., 2025/7101 K.
Bu kararda, evlenme öncesindeki bazı açıklama ve gizleme iddialarının boşanmada kusur olarak yüklenmesi ile nispi butlan hükümleri arasındaki ayrım gündeme gelmiştir.
Karar, evlilikten önce gerçekleşen her olayın doğrudan boşanma kusuru olarak kabul edilemeyeceğini ve uygun koşullarda nispi butlan hükümlerinin önem taşıyabileceğini ortaya koymaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.12.2025, 2025/4287 E., 2025/11382 K.
Bu kararda öncelikle evliliğin iptali, bunun kabul edilmemesi durumunda boşanma talep edilmesiyle ilgili usul sorunu ele alınmıştır.
Yargıtay, iptal talebine ilişkin sonucun yanında terditli boşanma talebi hakkında da gerekli incelemenin yapılması gerektiğine işaret etmiştir.
İçtihatlar uygulanırken davanın dayanağı, ileri sürülen olaylar ve kararın gerekçesi birlikte incelenmelidir. Bir kararın sonucunun her olay için aynı olacağı varsayılamaz.
Evliliğin İptali Davası Açılmadan Önce Nelere Dikkat Edilmelidir?
Evliliğin iptalini düşünmekte olan kişinin öncelikle ileri sürdüğü durumun kanunda düzenlenen geçersizlik sebeplerinden hangisine karşılık geldiğini belirlemesi gerekir.
- Resmî evlenme tarihini ve ilgili evlenme belgelerini belirleyin.
- İleri sürülen geçersizlik sebebinin evlenme sırasında mevcut olup olmadığını inceleyin.
- Mutlak butlan ile nispi butlan hükümlerini birbirinden ayırın.
- Nispi butlan iddiası varsa öğrenme tarihi ve hak düşürücü süreleri kontrol edin.
- Hukuka uygun delilleri kaybolmadan muhafaza edin.
- Çocuklar, nafaka, mal rejimi ve diğer talepleri ayrı başlıklar altında belirleyin.
- Görevli ve yetkili mahkemeyi davanın taraflarına göre tespit edin.
- İptal dışında bir boşanma talebinin bulunup bulunmadığını usul hükümleri çerçevesinde ele alın.
Yanlış hukuki sebebe dayanılması, hak düşürücü sürelerin kaçırılması veya gerekli delillerin sunulamaması, dava sonucunu etkileyebilir.
Evliliğin İptali Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Evliliğin iptali davası ne demektir?
Evlenme sırasında Türk Medeni Kanunu'nda belirtilen geçersizlik sebeplerinden birinin bulunması nedeniyle evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesinin istendiği davadır.
2. Evlendikten bir hafta sonra evlilik iptal edilebilir mi?
Evliliğin kısa sürmesi tek başına iptal sebebi değildir. Ancak evlenme sırasında kanunda belirtilen geçersizlik sebeplerinden biri mevcutsa, evliliğin süresinden bağımsız olarak iptal davası gündeme gelebilir.
3. Evliliğin iptali ile boşanma aynı şey midir?
Hayır. İptal, evlenmenin kuruluşundaki hukuki sakatlıklara dayanır. Boşanma ise kanunda düzenlenen boşanma sebeplerine göre geçerli bir evliliğin sona erdirilmesidir.
4. Evliliğin iptali için hangi sebepler gerekir?
Mutlak butlan kapsamında mevcut evlilik, sürekli ayırt etme gücü yokluğu, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı ve yasak hısımlık sayılmıştır. Nispi butlanda ise geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma, korkutma ve yasal temsilci iznine ilişkin özel şartlar bulunmaktadır.
5. Eşin evlenmeden önce yalan söylemesi iptal sebebi midir?
Her yalan veya gerçeğin saklanması tek başına iptal sebebi değildir. Yanılma veya aldatmanın Türk Medeni Kanunu'nun 149 ve 150. maddelerindeki şartları taşıması gerekir.
6. Evliliğin iptali için 6 aylık süre ne zaman başlar?
Türk Medeni Kanunu'nun 152. maddesine göre süre, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihte başlar. Her durumda evlenmenin üzerinden beş yıl geçmesine ilişkin üst sınır da bulunur.
7. Mutlak butlan davasında 5 yıllık süre var mı?
Mutlak butlan davaları, nispi butlan için öngörülen genel beş yıllık süreye tabi değildir. Bununla birlikte Türk Medeni Kanunu'nun 147. maddesindeki özel sınırlamalar dikkate alınmalıdır.
8. Evlilik iptal edilirse çocukların hakları kaybolur mu?
Hayır. Türk Medeni Kanunu'nun 157. maddesi, butlan kararı verilen evlilikten doğan çocukların evlilik içinde doğmuş sayılacağını düzenler. Çocuklarla ilgili konularda boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
9. Evliliğin iptalinde mal paylaşımı yapılır mı?
Türk Medeni Kanunu'nun 158. maddesine göre mal rejiminin tasfiyesinde boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Mal paylaşımı, eşler arasındaki mal rejiminin türüne ve ilgili koşullara göre belirlenir.
10. Evliliğin iptali davasında nafaka istenir mi?
Kanuni koşulları varsa nafaka talebi gündeme gelebilir. Türk Medeni Kanunu'nun 158. maddesi nafaka bakımından boşanma hükümlerine gönderme yapmaktadır.
11. Evliliğin iptali davası nerede açılır?
Kural olarak aile mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme, davanın tarafları ve Türk Medeni Kanunu'nun 160. maddesi kapsamında uygulanacak usul hükümlerine göre belirlenir.
12. Evlilik iptal edilirse eşin miras hakkı devam eder mi?
Bu konuda iptal kararının zamanı, butlanın türü ve iyi niyet önem taşır. Türk Medeni Kanunu'nun 159. maddesinde, evlenirken iyi niyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eşin miras hakkını kaybetmesine ilişkin özel hüküm bulunmaktadır.
13. Evliliğin iptali davasını aile bireyleri açabilir mi?
Mutlak butlanda ilgisi olan kişiler, kanundaki şartlar kapsamında dava açabilir. Nispi butlanda ise dava hakkı daha sınırlıdır ve kural olarak ilgili eşe veya kanunun belirttiği durumda yasal temsilciye tanınmıştır.
14. Evliliğin iptali davası reddedilirse boşanma istenebilir mi?
Kanuni koşulları varsa boşanma talebi ayrıca ileri sürülebilir. Usul şartları sağlandığında iptal talebine bağlı olarak terditli boşanma talebi de gündeme gelebilir.
15. Evliliğin iptali için sağlık raporu gerekli midir?
Her iptal davasında sağlık raporu zorunlu değildir. Sağlık veya ayırt etme gücüne dayanan iddialarda tıbbi kayıtlar ve uzman raporları önem taşıyabilir. Gerekli inceleme uyuşmazlığın niteliğine göre yapılır.
Sonuç: Evliliğin İptalinde Hukuki Sebep ve Sürelerin Önemi
Evliliğin iptali davası, boşanmanın yerine serbestçe seçilebilen bir yol değildir. Dava açılabilmesi için Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen mutlak veya nispi butlan sebeplerinden birinin bulunması gerekir.
Evlenme anındaki hukuki engelin niteliği, dava hakkına sahip kişinin kim olduğu, hak düşürücü süreler ve deliller, davanın temel noktalarını oluşturur. Mahkeme kararının çocuklara, eşlere, mallara ve miras ilişkilerine etkisi ise ayrıca önem taşır.
Bu nedenle evlenmenin geçersizliğine ilişkin taleplerin, ilgili kanun hükümleri ve güncel içtihatlar doğrultusunda ele alınması gerekir. Diğer aile hukuku konuları hakkında bilgi almak için Aile Hukuku çalışma alanı incelenebilir.