Anlaşmalı Boşanma Davası Nedir?
Anlaşmalı boşanma davası, eşlerin yalnızca evliliği sona erdirme konusunda değil, boşanmanın hukuki ve mali sonuçları konusunda da anlaşmaya vardıkları boşanma yoludur. Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen bu yol, kanuni koşulların sağlanması hâlinde çekişmeli boşanma sürecine göre uyuşmazlık alanını önemli ölçüde azaltabilir.
Anlaşmalı boşanma, tarafların mahkemeye yalnızca “boşanmak istiyoruz” şeklinde başvurması anlamına gelmez. Eşlerin boşanmanın mali sonuçları ile varsa müşterek çocukların durumuna ilişkin konularda açık, uygulanabilir ve hukuka uygun bir düzenleme üzerinde anlaşması gerekir.
Boşanma hukukunun genel yapısı ve diğer boşanma sebepleri hakkında ayrıntılı bilgi için Boşanma Davaları sayfasını inceleyebilirsiniz. Aile hukukundan kaynaklanan diğer uyuşmazlıklar için ise Aile Hukuku çalışma alanına ulaşabilirsiniz.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu kapsamında anlaşmalı boşanmaya karar verilebilmesi için belirli şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması,
- Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması veya bir eşin açtığı boşanma davasını diğer eşin kabul etmesi,
- Tarafların boşanma iradelerini serbestçe açıklaması,
- Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi,
- Boşanmanın mali sonuçları konusunda anlaşılması,
- Varsa müşterek çocukların durumunun düzenlenmesi,
- Hazırlanan düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması
Bu şartlardan birinin bulunmaması hâlinde dosyanın anlaşmalı boşanma hükümleri çerçevesinde sonuçlandırılması mümkün olmayabilir.
Anlaşmalı Boşanma İçin Evliliğin Bir Yıl Sürmesi Şart mı?
Evet. Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesi kapsamında anlaşmalı boşanma yolunun uygulanabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir.
Bir yıllık süre tamamlanmadan tarafların boşanma konusunda tamamen anlaşmış olmaları tek başına anlaşmalı boşanma kararı verilmesi için yeterli değildir.
Anayasa Mahkemesi de 30 Mayıs 2024 tarihli kararında anlaşmalı boşanma bakımından öngörülen “bir yıl” şartını Anayasa'ya aykırı bulmamıştır. Dolayısıyla bu koşul güncel hukukta önemini korumaktadır.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?
Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın sonuçları hakkındaki ortak iradelerini yazılı şekilde ortaya koydukları belgedir. Protokol yalnızca tarafların boşanmak istediklerini belirten kısa bir metin olarak düşünülmemelidir.
Tarafların durumuna göre protokolde özellikle aşağıdaki konuların açık biçimde düzenlenmesi gerekebilir:
- Tarafların boşanma iradesi,
- Müşterek çocukların velayeti,
- Çocukla kişisel ilişki günleri ve saatleri,
- İştirak nafakası,
- Varsa yoksulluk nafakası,
- Maddi ve manevi tazminat talepleri,
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti,
- Tarafların üzerinde anlaşmak istediği diğer mali veya hukuki konular.
Protokolde kullanılan ifadelerin açık olmaması veya farklı yorumlara elverişli bırakılması, boşanmadan sonra yeni uyuşmazlıklara neden olabilir. Bu nedenle yalnızca bugünkü anlaşmanın değil, karar sonrasında ortaya çıkabilecek sonuçların da dikkate alınması önemlidir.
Hâkim Anlaşmalı Boşanma Protokolünü Değiştirebilir mi?
Tarafların protokol imzalaması hâkimi otomatik olarak bağlamaz. Kanun, hâkimin tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli gördüğü değişikliklerin yapılmasını isteyebilmesine imkân tanımaktadır.
Özellikle müşterek çocukların velayeti, kişisel ilişki düzeni ve bakım giderleri söz konusu olduğunda çocuğun üstün yararı temel değerlendirme ölçütlerinden biridir.
Hâkimin gerekli gördüğü değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi hâlinde anlaşmalı boşanmaya karar verilebilir.
Anlaşmalı Boşanmada Tarafların Duruşmaya Katılması Gerekir mi?
Anlaşmalı boşanmada tarafların iradelerinin serbestçe açıklandığının anlaşılması gerekir. Türk Medeni Kanunu, hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart olarak düzenlemektedir.
Bu nedenle yalnızca imzalanmış bir protokolün mahkemeye sunulması, tarafların hiçbir şekilde dinlenmeden anlaşmalı boşanma kararı verilmesi anlamına gelmez.
Duruşmada taraflara boşanmak isteyip istemedikleri ve protokolde yer alan düzenlemeleri özgür iradeleriyle kabul edip etmedikleri konusunda sorular yöneltilebilir.
Anlaşmalı Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir?
Müşterek çocuk bulunan evliliklerde tarafların velayet konusunda anlaşması önemlidir. Bununla birlikte velayete ilişkin anlaşma yalnızca anne ve babanın isteğine göre değerlendirilmez.
Mahkeme bakımından esas olan çocuğun üstün yararıdır. Çocuğun yaşı, gelişimi, eğitim düzeni, bakım koşulları ve ebeveynleriyle ilişkisinin nasıl sürdürüleceği somut olay kapsamında önem taşıyabilir.
Velayetin bir ebeveyne bırakılması hâlinde diğer ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin de açık ve uygulanabilir şekilde düzenlenmesi ileride doğabilecek uyuşmazlıkların azaltılmasına yardımcı olabilir.
Çocukla Kişisel İlişki Nasıl Düzenlenmelidir?
Anlaşmalı boşanma protokolünde “baba istediği zaman görebilir” veya “tarafların anlaşacağı günlerde görüşür” gibi belirsiz ifadeler uygulamada yeni uyuşmazlıklar yaratabilir.
Somut olayın özelliklerine göre hafta sonları, yarıyıl tatili, yaz tatili, bayramlar ve özel günlere ilişkin kişisel ilişki düzeninin mümkün olduğunca açık şekilde belirlenmesi daha sağlıklı olabilir.
Ancak her aile yapısı farklı olduğundan standart bir kişisel ilişki takviminin tüm dosyalara uygulanması doğru değildir.
Anlaşmalı Boşanmada Nafaka
Anlaşmalı boşanma dosyasında nafaka konusu protokolün önemli bölümlerinden biridir. Tarafların kendi aralarındaki ekonomik sonuçlarla müşterek çocukların bakım giderleri birbirinden ayrılarak değerlendirilmelidir.
İştirak Nafakası
Velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılması kapsamında iştirak nafakası gündeme gelebilir.
Çocukla ilgili mali düzenlemelerde tarafların anlaşması önemli olmakla birlikte çocuğun menfaatlerinin korunması ayrıca dikkate alınır.
Yoksulluk Nafakası
Taraflar anlaşmalı boşanma protokolünde yoksulluk nafakasına ilişkin iradelerini de açık şekilde düzenleyebilir. Nafakanın miktarı, ödeme zamanı ve tarafların karşılıklı taleplerinin bulunup bulunmadığı belirsiz bırakılmamalıdır.
Nafakaya ilişkin hükümler hazırlanırken güncel mevzuat ve somut olayın ekonomik koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Maddi ve Manevi Tazminat
Anlaşmalı boşanmada tarafların maddi ve manevi tazminat konusunda da açık bir irade ortaya koyması önemlidir.
Taraflardan biri belirli bir tazminat talep edecekse miktar ve ödeme koşullarının açıkça belirlenmesi; tarafların birbirlerinden tazminat talebi bulunmuyorsa bunun da protokolde tereddüt yaratmayacak biçimde düzenlenmesi ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesine yardımcı olabilir.
Anlaşmalı Boşanmada Mal Paylaşımı
Boşanma ile mal rejiminin tasfiyesi birbirleriyle bağlantılı olmakla birlikte aynı hukuki konu değildir. Eşlerin taşınmaz, araç, banka hesabı, şirket hissesi veya diğer malvarlığı değerleri üzerindeki haklarının nasıl düzenlendiği dikkatle değerlendirilmelidir.
Protokolde malvarlığına ilişkin genel ve kapsamı belirsiz feragat ifadelerinin kullanılması sonraki süreç bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle mal paylaşımına ilişkin hükümlerin hangi malı, hangi hakkı ve hangi yükümlülüğü kapsadığı açıkça anlaşılabilir olmalıdır.
Anlaşmalı Boşanma Davası Nerede Açılır?
Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ilgili asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapabilir.
Yetki bakımından Türk Medeni Kanunu'nun boşanma davalarına ilişkin hükümleri dikkate alınır. Somut olayda hangi mahkemenin yetkili olduğunun dava açılmadan önce değerlendirilmesi usul açısından önemlidir.
Anlaşmalı Boşanma Davası Nasıl İlerler?
Dosyanın özelliklerine göre süreç genel olarak şu aşamalardan oluşabilir:
- Tarafların boşanma ve sonuçları konusunda anlaşması,
- Anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması,
- Dava dilekçesi ve gerekli belgelerin hazırlanması,
- Görevli ve yetkili mahkemeye başvuru yapılması,
- Duruşma günü verilmesi,
- Tarafların hâkim tarafından bizzat dinlenmesi,
- Protokolün ve çocukların durumunun değerlendirilmesi,
- Mahkemenin boşanma hakkında karar vermesi,
- Kararın kesinleşmesine ilişkin işlemlerin tamamlanması.
Her dosyanın mahkeme takvimi ve usuli durumu farklı olabileceğinden anlaşmalı boşanmanın her olayda aynı sürede tamamlanacağı yönünde kesin bir süre vermek doğru değildir.
Anlaşmalı Boşanma Tek Celsede Biter mi?
Kanuni şartların eksiksiz olması, tarafların duruşmada hazır bulunması, iradelerini açık şekilde ortaya koyması ve protokolün mahkeme tarafından uygun bulunması hâlinde uyuşmazlığın kapsamı önemli ölçüde daralmış olur.
Bununla birlikte “anlaşmalı boşanma her durumda tek celsede kesin olarak biter” şeklinde bir garanti verilmesi doğru değildir. Mahkemenin iş yoğunluğu, dosyadaki eksiklikler, protokolün içeriği ve somut olayın özellikleri süreci etkileyebilir.
Taraflardan Biri Duruşmada Vazgeçerse Ne Olur?
Anlaşmalı boşanmanın temelinde tarafların ortak ve serbest boşanma iradesi bulunmaktadır. Taraflardan birinin anlaşmadan dönmesi veya protokoldeki hükümleri artık kabul etmediğini bildirmesi hâlinde anlaşmalı boşanmanın şartları ortadan kalkabilir.
Böyle bir durumda davanın hukuki niteliği ve nasıl sürdürülebileceği dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolünde En Çok Dikkat Edilmesi Gereken Konular
- Protokol hükümlerinin birbiriyle çelişmemesi,
- Velayet düzenlemesinin açık olması,
- Çocukla kişisel ilişkinin uygulanabilir şekilde yazılması,
- Nafaka miktarı ve ödeme zamanının belirli olması,
- Tazminat taleplerinin açıkça düzenlenmesi,
- Malvarlığı hükümlerinde belirsiz ifadelerden kaçınılması,
- Tarafların karşılıklı feragatlerinin kapsamının anlaşılır olması,
- Ödeme yapılacaksa tutar, tarih ve ödeme yönteminin belirlenmesi,
- Çocukların haklarını ilgilendiren konuların yalnızca eşler arasındaki mali anlaşma gibi değerlendirilmemesi.
Anlaşmalı Boşanma ile Çekişmeli Boşanma Arasındaki Fark
Anlaşmalı boşanmada eşler boşanma ve boşanmanın temel sonuçları konusunda ortak iradeye sahiptir. Çekişmeli boşanmada ise taraflar boşanmanın kendisi, kusur, velayet, nafaka, tazminat veya diğer sonuçlardan biri ya da birkaçı konusunda uyuşmazlık yaşayabilir.
Bu nedenle her iki dava türünün dilekçe, delil ve yargılama yapısı aynı değildir. Boşanma sebeplerinin tamamı hakkında bilgi için Boşanma Davaları sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma için avukat zorunlu mu?
Boşanma davasının yalnızca avukat aracılığıyla açılmasını zorunlu kılan genel bir kural bulunmamaktadır. Ancak protokolde yapılabilecek hatalar boşanma sonrasında önemli hak kayıpları veya yeni uyuşmazlıklar doğurabileceğinden hukuki sonuçların dosya özelinde değerlendirilmesi önemlidir.
Bir yıllık evlilik süresi dolmadan anlaşmalı boşanma mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesindeki anlaşmalı boşanma yolunun uygulanması için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir.
Tarafların ikisinin de duruşmaya gelmesi gerekir mi?
Anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi kanuni şartlardan biridir.
Protokol imzalandıktan sonra değiştirilebilir mi?
Dava sonuçlanmadan önce tarafların ortak iradeleri doğrultusunda değişiklikler gündeme gelebilir. Ayrıca hâkim tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli gördüğü değişikliklerin yapılmasını isteyebilir.
Anlaşmalı boşanmada çocuk otomatik olarak anneye mi verilir?
Hayır. Velayetin değerlendirilmesinde temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Anne veya baba olmak tek başına otomatik bir sonuç doğurmaz.
Anlaşmalı boşanmada nafaka olmak zorunda mı?
Nafakanın türüne, tarafların taleplerine, çocukların bulunup bulunmamasına ve somut olayın koşullarına göre değerlendirme yapılır. Özellikle çocuklara ilişkin mali yükümlülükler yalnızca eşler arasındaki özel bir alacak ilişkisi gibi ele alınmamalıdır.
Anlaşmalı boşanma protokolü internetten alınan örnekle hazırlanabilir mi?
Her evliliğin çocuk, malvarlığı, nafaka, tazminat ve diğer hukuki sonuçları farklıdır. Başka bir dosya için hazırlanmış standart bir metnin aynen kullanılması tarafların gerçek iradesini ve ihtiyaçlarını karşılamayabilir.
Anlaşmalı boşanma kesinleşmeden yeniden evlenilebilir mi?
Mahkemenin boşanma kararı vermesi ile kararın hukuken kesinleşmesi aynı aşama değildir. Yeniden evlenme dahil medeni duruma bağlı sonuçlar değerlendirilirken kararın kesinleşme durumu ayrıca dikkate alınmalıdır.
Anlaşmalı Boşanma Sürecinin Hukuki Değerlendirilmesi
Anlaşmalı boşanmanın daha az uyuşmazlık içeren bir yöntem olması, hukuki sonuçlarının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Özellikle velayet, çocukla kişisel ilişki, nafaka, tazminat, malvarlığı ve karşılıklı feragat hükümleri boşanma kararından sonraki dönemi doğrudan etkileyebilir.
Bu nedenle anlaşmalı boşanma protokolünün yalnızca davanın hızlı sonuçlanması amacıyla değil, tarafların ve varsa çocukların gelecekteki hukuki durumları dikkate alınarak hazırlanması gerekir.
Ali Ercan Kalay Hukuk Bürosu, aile hukuku ve boşanma davaları kapsamında anlaşmalı boşanma sürecinin, protokol hükümlerinin ve boşanmanın hukuki sonuçlarının değerlendirilmesine yönelik hukuki hizmet sunmaktadır.
Bu sayfadaki açıklamalar genel hukuki bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her uyuşmazlık kendi olayları, tarafların talepleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.